LỜI NÓI ĐẦU

Thơ ca là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ nhỏ, mỗi bài thơ với nội dung phong phú và hình thức nghệ thuật trong sáng sẽ mang lại ý nghĩa lớn lao trong việc mở rộng sự hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh nhằm phát triển ngôn ngữ, giáo dục đạo đức và bồi đắp xúc cảm thẩm mỹ cho trẻ. Khi nghe đọc thơ trẻ có trạng thái xúc cảm vui vẻ, phấn khởi, thích thú chờ đón những điều mới lạ ở phía trước. Ngay từ khi chào đời, các bé đã được làm quen với thơ ca qua những giai điệu nhẹ nhàng, thiết tha những lời ru ầu ơ của bà, của mẹ. Lớn hơn chút nữa, các tác phẩm thơ với nhiều thể loại phong phú đã gieo vào lòng các bé sự mến yêu với thế giới xung quanh giúp các bé mở rộng nhận thức về thế giới xung quanh, bồi dưỡng những tình cảm lành mạnh, những ước mơ cao đẹp giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong tự nhiên, trong quan hệ xã hội và vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học. Những bài học giáo dục đạo đức trong thơ ca đến với trẻ một cách tự nhiên, không gò bó, không mang tính giáo huấn bắt buộc.

 Các tác phẩm thơ ca dành cho lứa tuổi thiếu nhi thường chứa đựng những nội dung lí thú, những hình tượng nghệ thuật trong sáng, vốn ngôn từ giàu chất mỹ cảm và nguồn tưởng tượng giàu có. Đây chính là những bài học đầu tiên giúp trẻ thỏa mãn khao khát nhận thức, khám phá thế giới xung quanh. Nếu chỉ xét riêng tác dụng kích thích trí tưởng tượng thôi cũng đã thấy thơ ca cần thiết biết chừng nào đối với lứa tuổi mẫu giáo “Lứa tuổi cần hoạt động thật nhiều để cho trí tưởng tượng tràn ngập tâm hồn” (Karen Eden Haumare). Những vần thơ ấy luôn chứa đựng những nội dung giáo dục đạo đức cao cả, phù hợp với lứa tuổi mà tâm hồn tình cảm đang trong như suối tận nguồn. Khi được tiếp xúc với tác phẩm thơ qua nghe đọc diễn cảm và sự dẫn dắt của cô giáo, những ấn tượng nghệ thuật mà trẻ thu nhận được sẽ hình thành ở trẻ những phẩm chất đạo đức bền vững, khơi gợi những xúc cảm tình cảm thẩm mỹ, hình thành ở trẻ năng lực cảm thụ văn học, khả năng hoạt động nghệ thuật và sáng tạo nghệ thuật. Thơ ca còn là phương tiện để dẫn dắt trẻ phát triển và mở rộng vốn từ, giúp trẻ học được cách sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ trong sáng giản dị, phù hợp với trí tưởng tượng và tư duy của trẻ, trẻ học được cách giao tiếp có văn hóa những điều đó chính là tiền đề thúc đẩy sự phát triển nhân cách con người ở trẻ.

Nhận thức được tầm quan trọng của văn học nói chung, các tác phẩm thơ dành cho trẻ nói riêng có sức ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ, tôi nhận thấy trong những năm qua bản thân tôi chưa thực hiện tốt việc cho trẻ làm quen với thơ. Khi tôi tổ chức hoạt động đọc thơ trẻ thường có biểu hiện mệt mỏi đọc chưa đều, có cháu còn chọc ghẹo bạn đặc biệt có nhiều cháu không đọc… Với lại, dạy học theo phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, khi chúng ta tổ chức bất kì một hoạt động nào cho trẻ, chúng ta không thể để cho trẻ ngồi một chỗ lâu được nên việc di chuyển, thay đổi các hình thức tạo hứng thú cho trẻ hầu như hoạt động nào cũng phải có. Vậy đòi hỏi trẻ phải được phát triển nhiều kĩ năng để thích ứng.

Vì vậy tôi luôn trăn trở, suy nghĩ làm thế nào để có thể giúp trẻ tiếp nhận các tác phẩm thơ một cách hứng thú, tích cực nhất, có hiệu quả nhất?. Nên tôi quyết định đi sâu vào nghiên cứu và đúc kết thành đề tài Một số biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ (Phần đọc thơ) cho trẻ lớp Lá 5-6 tuổi được linh hoạt, sáng tạo hơn”.  

Đề tài này chắc chắn đã có nhiều chị em đồng nghiệp nghiên cứu và thực hiện nhưng bản thân tôi chỉ nghiên cứu đi sâu vào cách tổ chức tiết học sao cho linh hoạt, đổi mới, tạo được sự hứng thú của trẻ hơn trong quá trình hoạt động. Còn những mặt khác thì tôi chưa có điều kiện nghiên cứu.

                        PHẦN I: THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI

Để thực hiện đề tài này bản thân tôi đã có được một số thuận lợi như:

  • Được sự quan tâm và giúp đỡ nhiệt tình của Ban giám hiệu trường Mầm non Nhơn Hòa về mọi mặt nhất là về công tác chuyên môn.
  • Một số phụ huynh có quan tâm đến tình hình học tập của các cháu, ủng hộ nhiều sách truyện, thơ, nguyên vật liệu để làm đồ dùng cho tiết dạy.
  • Lớp tôi được trang bị đầy đủ trang thiết bị như tivi, máy tính, đầu đĩa, phần mềm Kidsmart.
  • Bên cạnh những thuận lợi đã nêu trên thì tôi cũng gặp một số khó khăn sau:
  • Cơ sở vật chất như: Sách, tranh, ảnh, băng, đĩa, rối…phục vụ cho việc dạy thơ rất còn hạn chế nên chưa gây được hứng thú cho trẻ đối với môn học.

- Khi dạy trẻ khám phá lĩnh vực Phát triển ngôn ngữ (phần làm quen văn học) đa phần giáo viên lựa chọn câu chuyện để dạy trẻ vì câu chuyện thường hấp dẫn, sinh động gây được sự chú ý của trẻ hơn, còn bài thơ thì thường khô khan hơn, với lại trẻ phải đọc đi, đọc lại nhiều nên rất dễ mệt mỏi, chán nản nên giáo viên ít đem vào khai thác dẫn đến ít có điều kiện học hỏi, trao đổi kinh nghiệm trong phần dạy thơ.

- Tất cả các tiết dự giờ, thao giảng về lĩnh vực Phát triển ngôn ngữ (phần đọc thơ) của tôi và tất cả đồng nghiệp trong trường Ban giám hiệu và đồng nghiệp chỉ đánh giá ở mức trung bình và khá.

- Khi tôi tổ chức hoạt động đọc thơ trẻ thường có biểu hiện thiếu tập trung, mệt mỏi đọc chưa đều, có cháu còn chọc ghẹo bạn đặc biệt có nhiều cháu không đọc.

- Khả năng di chuyển, thay đổi đội hình trong hoạt động học của trẻ chưa nhanh nhạy.

- Kết quả khảo sát đầu năm và cuối năm học 2018- 2019 như sau: (Kết quả này ghi lại từ kết quả khảo sát của BGH Trường Mầm non Nhơn Hòa)

 

 

 

 

ăm học

Tổng số trẻ

Chủ điểm

Tên bài thơ

Số cháu đọc thơ đạt theo yêu cầu trở lên

Số cháu đọc thơ chưa đạt theo yêu cầu

Số lượng

Tỉ lệ

Số lượng

Tỉ lệ

 

Đầu năm

 

27

Gia đình

Làm anh

17

62.96%

10

37.04%

 

Cuối năm

 

27

Thế giới động vật

Mèo đi câu cá

26

96,3%

1

3,7%

  • Theo bảng thống kê trên cho thấy:

+ Đầu năm học 2018- 2019: Số cháu đọc thơ đạt theo yêu cầu trở lên là: 17/25 , tỉ lệ: 62.96%, số cháu đọc thơ chưa đạt theo yêu cầu chiếm tỉ lệ khá cao 37.04% (10/27).

+ Gần cuối năm học 2018- 2019: Sau thời gian áp dụng một số biện pháp trong sáng kiến kết quả có chuyển biến: Số cháu đọc thơ đạt theo yêu cầu trở lên đạt: 26/27 cháu tỉ lệ 96,3% tăng hơn đầu năm 33,34%, số cháu đọc thơ chưa đạt theo yêu cầu còn 1/27 cháu, tỉ lệ 3,7% giảm hơn đầu năm 33,34%.

Trước tình hình đó tôi đã nghiên cứu, tìm ra nguyên nhân của những khó khăn trên như sau:

  • Lớp tôi là lớp Lá thuộc xã vùng sâu đa số các cháu mới ra lớp lần đầu nên còn nhút nhát, thụ động, chưa nhạy bén trong việc tham gia các hoạt động ở lớp.
  • Đa số các cháu chưa qua lớp Mầm, Chồi nên chưa có kỹ năng đọc thơ, trình độ cảm nhận và khả năng đọc thơ diễn cảm chưa đồng đều.
  • Một số trẻ phát âm còn hạn chế như: Trẻ còn nói ngọng, đớt dẫn đến trẻ chưa mạnh dạn, tự tin khi diễn đạt lại tác phẩm.

- Cha mẹ các cháu là dân làm ruộng và làm mướn nên ít có thời gian quan tâm, dạy thêm cho trẻ.

  • Bản thân tôi chưa thực sự linh hoạt, sáng tạo trong việc tổ chức các hình thức hoạt động cho trẻ đọc thơ nên chưa tạo hứng thú cho trẻ tích cực tham gia vào hoạt động.
  • Tôi chưa thật sự quan tâm nhiều đến việc rèn cho trẻ đọc diễn cảm mà chỉ chú trọng cho trẻ đọc thuộc thơ.

- Việc chuẩn bị đồ dùng dạy học cho trẻ hoạt động chưa phong phú, đa dạng, chưa kích thích hứng thú và sự tò mò ham hiểu biết, khám phá của trẻ.          

  • Sau khi đã tìm ra nguyên nhân khách quan, chủ quan dẫn đến khó khăn trên, với mong muốn làm sao để việc giảng dạy của mình ngày càng có hiệu quả cao hơn nên tôi đã quyết tâm tìm cho mình một số biện pháp tổ chức hoạt động học được linh hoạt, sáng tạo hơn để phát huy tính tích cực của trẻ trong hoạt động đọc thơ nhằm góp phần thực hiện có hiệu quả chương trình giáo dục mầm non mới hiện nay.

 

 

 

 

 

PHẦN II: GIẢI PHÁP

Đặc điểm tâm lý của trẻ lứa tuổi mầm non rất giàu xúc cảm và tình cảm. Trẻ rất nhạy cảm với thế giới xung quanh nên khi tiếp nhận tác phẩm văn học trẻ dễ dàng hóa thân vào nhân vật trong tác phẩm.Tác phẩm văn học nói chung, tác phẩm thơ nói riêng chính là nguồn nuôi dưỡng và phát triển trí tưởng tượng, xúc cảm thẩm mỹ ở trẻ, luôn khơi dậy ở trẻ những rung động về cái đẹp, nhạy cảm với cái đẹp để hướng về cái thiện, cái tốt và cũng tạo cho trẻ có thái độ đúng đắn để cảm nhận cuộc sống. Để phát huy những thế mạnh trên tôi thiết nghĩ công việc đầu tiên phải thực hiện đó là:

1/- Công tác chuẩn bị của cô giáo:

1.1- Lựa chọn tác phẩm:

Nói chung, các tác phẩm thơ được lựa chọn đưa vào “Chương trình chăm sóc, giáo dục mầm non” đều là những tác phẩm có nội dung và hình thức nghệ thuật phù hợp với sự tiếp nhận của trẻ. Tuy nhiên do cơ cấu của chương trình số lượng tác phẩm đưa vào chỉ có giới hạn nên tôi thiết nghĩ việc sưu tầm, lựa chọn thêm các tác phẩm khác từ nhiều nguồn tư liệu là rất cần thiết. Vì như thế trẻ có thể có nhiều cơ hội được tiếp xúc với các tác phẩm mọi lúc, mọi nơi và trong giờ học nhằm làm phong phú thêm kiến thức cho trẻ. Ví dụ: Khi dạy “Chủ điểm Gia đình” tôi sưu tầm những bài thơ như: “Mẹ ốm” của Trần Đăng Khoa, “Im lặng” của Blaginnina, “Gió từ tay mẹ” của tác giả Vương Trọng, “Khi mẹ vắng nhà” Thạch Quỳ, hay “Thương Ông” của Tú Mỡ, “Quạt cho bà ngủ” của Thạch Quỳ, Làm Anh của Phan Thị Thanh Nhàn”…Với số lượng tác phẩm phong phú như vậy không phải bài nào cũng dạy trẻ một lúc mà ngoài việc cô dễ dàng có nguồn tư liệu giúp lựa chọn bài phù hợp để dạy trẻ ra cô có thể sử dụng để đọc cho trẻ nghe, tuyên truyền tới các bậc phụ huynh để nhằm mục đích khắc sâu về tình cảm, tình thương yêu của ông, bà, cha mẹ đối với con cái nhằm làm giàu thêm vốn kiến thức cho trẻ.

 Sau khi đã lựa chọn được nguồn tác phẩm phong phú phù hợp với độ tuổi, với chủ đề rồi thì công việc tiếp theo là:

1.2- Luyện đọc tác phẩm:

Do đặc thù của trẻ mẫu giáo là chưa biết chữ, chưa tự mình đọc được nên việc cảm thụ thơ của trẻ phụ thuộc vào sự truyền đạt của cô giáo. Do đó sau khi chọn được tác phẩm phù hợp với trẻ rồi thì tôi thường đọc đi, đọc lại nhiều lần để hiểu kĩ tác phẩm, xác định thể loại, nội dung tư tưởng của tác phẩm, xác định âm điệu, ngữ điệu, nhịp điệu, vần điệu…của tác phẩm để khi đọc cho trẻ nghe thì đọc được đúng, đọc hay và thể hiện được xúc cảm của mình trong quá trình đọc. Tôi luôn chú ý ngôn ngữ, hình thể, tư thế, nét mặt, cử chỉ của mình hòa quyện với việc đọc. Có thể nói trẻ vừa nghe tác phẩm vừa đọc ra những cảm xúc thơ trên mặt cô giáo.

Ví dụ: Khi đọc bài thơ “Làm anh” của tác giả Phan Thị Thanh Nhàn khi đọc khổ thơ đầu tôi đọc với giọng vui tươi. Câu 1 và câu 4 đọc hơi cao giọng hơn một chút nhấn mạnh vào các từ “Làm anh” và từ “người lớn”:

Làm  anh khó đấy

Phải đâu chuyện đùa

Với em gái bé

Phảingười lớn cơ!

Cô vừa đọc vừa kết hợp với cái lắc tay nhẹ vào câu “Phải đâu chuyện đùa” và đặt tay lên ngực vào câu “Với em gái bé”, đưa tay lên cao vào câu “Phải người lớn cơ” sẽ tạo được sự rung cảm cho cô và trẻ.

Hai khổ thơ tiếp theo đọc chậm rãi hơn, giọng thủ thỉ, tâm tình và nhấn vào các từ “dỗ dành, dịu dàng, phần em hơn, nhường em”:

 

 

 

Khi em bé khóc

Anh phải dỗ dành

 

Nếu em bé ngã

Anh nâng dịu dàng.

Mẹ cho quà bánh

Chia em phần hơn

Có đồ chơi đẹp

Cũng nhường em luôn.

 

Khổ thơ cuối đọc chậm rãi, giọng vui nhấn vào từ Yêu em bé

Với việc đọc diễn cảm rõ ràng, mạch lạc, tình cảm, vang vọng hòa quyện giữa âm thanh và nghĩa từ, giữa giọng điệu và sự biểu lộ tâm hồn cùng với việc biểu lộ trên nét mặt, ánh mắt, phong cách tự nhiên của cô sẽ làm hiện lên trong mắt trẻ một bức tranh sống động về nội dung bài thơ. Điều này đã thức dậy ở trẻ những rung cảm, xúc cảm nghệ thuật và cũng chính từ đó trẻ thể hiện lại tác phẩm bằng những tình cảm của riêng mình.

2/ Tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động trên tiết học:

Trẻ ở tuổi mẫu giáo thường rất khó tập trung chú ý vào một vấn đề gì đó một thời gian lâu, trong khi đó hoạt động đọc thơ trẻ lại phải luyện đọc đi, đọc lại nhiều lần nên trẻ rất mệt, dễ nhàm chán. Để tổ chức một “Hoạt động học” đáp ứng được mục tiêu “Học mà chơi, chơi mà học” nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo ở trẻ  thì cô giáo phải thật linh hoạt, sáng tạo, phải khéo léo mới có thể duy trì được sự hứng thú, chú ý của trẻ cho đến hết hoạt động học. Để làm được điều này tôi đã áp dụng những biện pháp sau:

2. 1- Giới thiệu bài thật hay, thật bất ngờ:

Thủ thuật giới thiệu bài hay là cách tạo cảm hứng ban đầu cho trẻ, giây phút ấy rất ấn tượng, tạo được sự tập trung chú ý của trẻ. Do đó tôi luôn suy nghĩ tìm cách vào bài thật hay và bất ngờ mỗi khi lên tiết dạy để tạo sự hưng phấn cho trẻ.

+ Những năm học trước, để dạy trẻ học bài thơ “Cô giáo em” tôi thường giới thiệu hôm nay cô sẽ dạy các con bài thơ “Cô giáo em” của tác giả Nguyệt Mai. Với cách giới thiệu này lặp đi, lặp lại qua các bài thơ trẻ nghe nhiều sẽ chán, có trẻ lơ là không quan tâm đến cô đang nói gì dẫn đến giờ học diễn ra trong bầu không khí nặng nề, mệt mỏi. Mà không khí như thế thì trẻ không thể nào đón nhận những cái hay, cái đẹp trong thơ. Vì vậy, tôi luôn suy nghĩ tìm cách khắc phục những hạn chế của tôi trong việc giới thiệu bài như: Năm nay tôi cũng dạy bài thơ “Cô giáo em” ở chủ điểm trường mầm non. Những ngày trước tôi đã bí mật dùng điện thoại để quay lại đoạn phim với nội dung tôi và các cháu đang hát múa, tôi đang kể chuyện cho các cháu nghe, các cháu đang xúm xít vây quanh nghe cô kể chuyện, tôi chép qua máy tính và đến giờ học tôi mở cho các cháu xem, các cháu được nhìn thấy mình, thấy các bạn và thấy cô trong đoạn phim thì rất thích. Tôi đặt ra những câu hỏi cho cháu trả lời như:

Đoạn phim chiếu về ai?

Cô đang dạy các con đang làm gì? (Hát, múa, chơi trò chơi, nghe kể chuyện…)

Các con thấy mình trong phim như thế nào? nếu trẻ không trả lời được tôi gợi ý cho trẻ quan sát nét mặt, cử chỉ… của các cháu.

Các con có muốn ở bên cô không? Vì sao?

Tác giả Nguyệt Mai cũng có bài thơ nói về cô giáo các con nghe xem có phải tác giả đang nói về cô cháu mình không nhé.

Cô đọc bài thơ “Cô giáo em”

 

Cô giáo của em

Hay cười hay múa

Hay kể chuyện vui

Cô dạy em hát

Cô bày trò chơi

Bạn nào cũng thích

Chúng em quấn quýt

Bên cô suốt ngày

Bố mẹ rảnh tay

Yên tâm sản xuất.

 

                                                                  Nguyệt Mai

 

   Với cách giới thiệu này trẻ thật bất ngờ và thích thú, nội dung đoạn phim phù hợp với nội dung bài thơ nên khi nghe tôi đọc thơ trẻ chú ý lắng nghe như nuốt lấy từng lời thơ vào cơ thể. Điều này chắc chắn rằng trẻ sẽ cảm nhận được sự yêu thương, gần gũi của cô dành cho trẻ và ngược lại trẻ cũng yêu cô xem cô như người mẹ thứ hai và muốn được ở bên cô suốt cả ngày để cho bố mẹ yên tâm đi làm. Với cách giới thiệu này thì giá trị giáo dục cao cả của bài thơ tự chảy vào lòng con trẻ một cách tự nhiên và như thế thì khi diễn đạt lại bài thơ trẻ sẽ thể hiện lại bằng cả trái tim, bằng cả tình thương yêu của mình dành cho cô giáo.

2.2:  Lồng ghép trò chơi để thay đổi hình thức đọc thơ.

Chơi là “sống còn” đối với việc học của trẻ, trong trò chơi điều quan trọng nhất là trẻ “được tham gia” nhiệt tình và những gì chúng phát hiện được sẽ thuộc về mỗi đứa trẻ trong suốt cuộc đời.

Trước đây, khi cho trẻ đọc thơ tôi thường cho trẻ đọc theo các hình thức như: Cô mời cả lớp đọc theo cô từng câu sau đó mời cả lớp đọc cùng với cô, mời từng tổ, cá nhân đọc. Với cách này trẻ cứ ngồi xuống đứng lên đọc đi, đọc lại bài thơ hoài dẫn đến rất nhàm chán, trẻ cũng không hứng thú nên tiết học trở nên mệt mỏi, căng thẳng. Sau những lần như vậy tôi luôn suy nghĩ, trăn trở tìm ra biện pháp khắc phục hạn chế nêu trên. Với lại dạy học theo phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm như hiện nay thì không thể để cho các cháu ngồi hoạt động tại một chỗ trong thời gian lâu được nên việc lồng ghép trò chơi để thay đổi hình thức đọc thơ là rất cần thiết đối với trẻ.

- Ví dụ: Khi dạy bài thơ “Mèo đi câu cá” chủ đề nhánh vật nuôi trong gia đình tôi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi câu cá. Tôi mời mỗi lần hai đội lên chơi, số lượng thành viên mỗi đội là 05 bạn. Hai đội thi đua câu cá trong thời gian các bạn ở dưới đọc bài thơ “Mèo đi câu cá”. Kết thúc bài thơ đội nào câu được nhiều cá thì đội đó chiến thắng, đội thua phải đọc lại bài thơ “Mèo đi câu cá”.

Hay khi dạy bài thơ “Ong và Bướm”

+ Để thay đổi hình thức đọc nhóm tôi cho các cháu chơi trò chơi “Ong tìm tổ, Bướm tìm hoa”

- Tôi chia trẻ làm 4 đội, 1đội làm mũ bướm, 1đội làm mũ hoa, 1đội làm mũ ong, 1 đội làm mũ tổ ong.

- Cách làm: Tôi chuẩn bị sẵn cho mỗi cháu một cái mũ, chuẩn bị lá cây, giấy màu cắt hình lục giác, keo dán 2 mặt.

- Thời gian thực hiện là một bản nhạc khoảng 2-3 phút. Cháu vừa nghe bài hát “Gọi bướm” vừa dán lá cây vào mặt trước của cái mũ để tạo thành mũ bướm, mũ hoa, mũ ong, dán hình lục giác làm mũ tổ ong.

 

Sau khi làm xong, trẻ đội lên đầu vừa đi vừa đọc vè

“Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè ong bướm

Ong bay tìm tổ

Bướm bay tìm hoa

Nếu không tìm ra

Đọc thơ ong bướm”

- Trẻ vừa đi vừa đọc bài vè, kết thúc bài vè các cháu phải tìm được nhau. Sao cho hoa và bướm thành một cặp, ong và tổ một cặp. Những bạn không tìm được nhau thì phải đọc lại bài thơ.

- Với cách làm này chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn cháu vừa được thư giãn, vừa say sưa tạo cho mình chiếc mũ để hóa trang. Sau đó lại được chơi trò chơi “Ong tìm tổ, bướm tìm hoa” mà luật chơi được cô chuyển tải một cách thật nhẹ nhàng qua mấy câu vè rất gần gũi, dễ hiểu. Điều này đã giúp cho nhóm bị thua tự giác đứng lên đọc thơ một cách tự nguyện không mang tính áp đặt. Mà chỉ khi trẻ tự nguyện thì cảm xúc của trẻ mới tràn trề,

hưng phấn của trẻ luôn được duy trì và việc tiếp nhận cũng như diễn đạt lại bài thơ mới tốt được. Vậy là đã đáp ứng được mục tiêu “Học bằng chơi, chơi mà học” như mục tiêu Chương trình giáo dục mầm non đưa ra.

2.3- Tạo cơ hội cho trẻ tham gia hoạt động liên tục trên tiết học:

Để cho hoạt động học được tổ chức liên tục tạo được hứng thú cho trẻ thì tôi phải tính toán kỹ làm sao không để cho trẻ có thời gian trống thì các cháu mới không thể làm việc riêng hoặc nhàm chán được. Muốn vậy, bản thân người giáo viên cũng phải hoạt động thật tích cực để làm gương và cuốn hút các cháu cùng hoạt động với cô. Ngoài ra giáo viên còn phải chuẩn bị thật kỹ đồ dùng dạy học, cách chuyển đội hình của từng hoạt động nhỏ, làm sao cho các hoạt động nhỏ được gắn kết liên tục với nhau thật hợp lý và các hoạt động nhỏ này phải hỗ trợ cho hoạt động trọng tâm, không được rời rạc. Có như thế mới cuốn hút các cháu một cách hứng thú, tích cực tham gia được. Để làm được điều này bản thân tôi luôn cố gắng từng ngày, từng giờ tập luyện cho mình một tác phong nhanh nhẹn, lời nói rõ ràng dễ hiểu, nét mặt vui tươi hoạt bát, cử chỉ ân cần gần gũi để thu hút các cháu hoạt động cùng cô.

Ví dụ: Khi dạy bài thơ: “Hoa kết trái” thì tôi tổ chức với 4 hoạt động như sau:

- HĐ 1: Khám phá về đặc điểm của các loại hoa kết quả tôi cho các cháu xem đoạn video clip về các loại hoa kết quả và trò chuyện về nội dung về đặc điểm của các loại hoa kết quả đó.

- HĐ 2: Cô và trẻ cùng khám phá nội dung bài thơ “Hoa kết trái” và đọc thơ.

- HĐ 3: Cô cho cháu chơi trò chơi “Hoa nào, quả nấy”. Nhóm nam cầm hoa, nhóm nữ cầm quả vừa đi vừa hát một bài hát, kết thúc bài hát các cháu phải tìm nhau sao cho hoa nào thì tìm quả đó. Nếu cháu nào không tìm đúng theo yêu cầu thì sẽ bị phạt đọc bài thơ “Hoa kết trái”. Hoạt động này nhằm mục đích tìm ra cháu thua để luyện cho cháu đọc nhóm.

- HĐ 4: Trò chơi “Đoán hình trong tranh” qua máy tính. (Hình là các loại hoa, quả trong bài thơ). Cô lần lượt lật các mảnh ghép các cháu quan sát và đoán hình sau mỗi bức tranh. Cháu nào đoán đúng sẽ được khen và được quyền ưu tiên mời một bạn trong lớp lên đọc thơ. Trò chơi này nhằm mục đích thay đổi hình thức đọc đọc cá nhân.

Như vậy, với 4 hoạt động là 4 hình thức khác nhau có sự xâu chuổi logic, hợp lý nhưng vẫn đảm bảo được trọng tâm là đọc thơ. Cách tổ chức các hoạt động như thế này lâu dần sẽ làm cho các cháu có thói quen mạnh dạn, tự tin, phong cách linh hoạt vì luôn có cơ hội tham gia hoạt động liên tục góp phần giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, tích cực nhằm đưa chất lượng môn học đi lên mà lại góp phần giúp trẻ trở thành con người năng động như xã hội chúng ta đang đòi hỏi.

2.4- Cung cấp vốn từ cho trẻ.

- Trẻ Mẫu giáo đa số phát âm chưa rõ, nói chưa tròn câu, có cháu còn ngọng và đớt, nhất là những cháu 4 tuổi (vì lớp tôi là lớp ghép) Điều này ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng học tập của trẻ nhất là ở mặt phát triển ngôn ngữ và khiến cho trẻ không tự tin trong khi đọc thơ và trong giao tiếp... Do đó tôi thường xuyên và kiên trì tập luyện cho các cháu nói rõ từng tiếng, từng từ mọi lúc mọi nơi và thông qua các giờ học. Trong tiết học tôi luôn chú ý giải thích những từ khó để mở rộng vốn từ cho cháu. Ví dụ: Khi dạy bài thơ “Hoa kết trái” tôi cung cấp cho trẻ biết thêm một số từ mới như: “Tim tím”, “Đỏ như đốm lửa” … để giải thích cho trẻ biết. “Tim tím” là một màu tím nhạt hơn màu tím chuẩn. Để việc giải thích đạt hiệu quả hơn khi giải thích tôi thường kết hợp sử dụng đồ dùng như cho cháu quan sát một cái áo màu tím hoặc một tờ giấy màu tím và một bông hoa cà để cháu so sánh và tìm ra kết quả. Đối với những cháu nói ngọng, nói đớt tôi lại càng quan tâm sửa phát âm cho cháu nhiều hơn. Riêng những cháu ít nói tôi luôn tìm cách tạo cơ hội cho cháu nói bằng cách đưa hệ thống câu hỏi đàm thoại về nội dung bài thơ phải phù hợp với trình độ và khả năng nhận thức của từng cháu. Bên cạnh đó tôi luôn chú trọng phương pháp động viên, khuyến khích kịp thời khi cháu nói được câu dài, nói tròn câu… Điều này giúp trẻ mạnh dạn, tự tin khi nói. Ngôn ngữ của trẻ sẽ phát triển mạnh mẽ hơn khi con trẻ muốn được nói, muốn được diễn đạt những gì mình biết bằng ngôn ngữ.

2.5- Cùng cô làm đồ dùng dạy học hỗ trợ cho tiết dạy:

Sẽ thêm phần hứng thú nếu cô cho trẻ tham gia phần tạo hình nhân vật, đồ vật ở những công đoạn đơn giản phù hợp với nội dung bài thơ.

Ví dụ: Khi học bài thơ “Mèo đi câu cá” tôi cho cháu chia ra làm 3 nhóm làm mũ hóa trang. Nhóm mèo anh, nhóm mèo em, nhóm thỏ. Tôi dùng giấy rô ki cắt sẵn hình cái mũ và chuẩn bị sẵn lá cây, keo dán 2 mặt, giấy màu…tôi cho các cháu dùng lá cây, giấy màu dán trang trí lên cái mũ làm mặt mèo, mặt thỏ.

                                           

 

 

Sau đó cho các cháu đội lên. Khi đọc thơ đến câu nào của mèo anh thì mèo anh làm động tác minh họa, mô phỏng lại điệu bộ của mèo anh, mèo em và thỏ cũng tương tự như vậy…

Đây cũng là cơ hội để trẻ phát triển sự khéo léo và sáng tạo. Trẻ được học và chơi với những đồ chơi do mình tự làm sẽ hứng thú biết bao góp phần giúp cho hoạt động đọc thơ đạt kết quả cao.

2.6- Bồi dưỡng xúc cảm thẩm mỹ cho trẻ.

Trong quá trình dạy thơ tôi luôn chú trọng bồi dưỡng xúc cảm thẩm mỹ cho trẻ bằng những hình thức như: Gợi ý cho trẻ sáng tác thêm một vài câu thơ hay đặt câu hỏi cho trẻ nêu cảm nhận của mình để trẻ có cơ hội bộc lộ khả năng và tình cảm của mình đối với các nhân vật và hình tượng trong thơ nhằm giúp trẻ bước đầu biết cảm nhận nghệ thuật và phát triển ngôn ngữ.

Ví dụ: Khi dạy bài thơ “Hoa kết trái” tôi gợi hỏi cho trẻ:

+ Tác giả đã tả về những loại hoa này như thế nào?

+ Ai có thể tả về những loài hoa kết quả mà mình trông thấy?

+ Bạn nào có thể sáng tác câu thơ về các loại hoa?

Trẻ đã tả bằng những câu thơ đơn giản nói lên tình cảm của mình như: “Ôi! hoa đẹp quá”, ‘Tôi yêu hoa lắm”, “Hoa mướp vàng tươi”,…(Kết quả này  tôi ghi lại từ thực tế đã dạy trẻ).

3/  Đẩy mạnh Ứng dụng CNTT trong quá trình dạy trẻ.

Đối với trẻ mẫu giáo đồ dùng, hình ảnh minh họa được coi như là một quy tắc “vàng” như cách gọi của J.A.Cômêxnki. Trẻ chỉ có thể hiểu đầy đủ tác phẩm khi chúng được tiếp nhận cả bằng tai và bằng mắt. Vì thế ĐDĐC- ĐDDH, dụng cụ trực quan tranh ảnh, phim, hiệu ứng âm thanh...không thể thiếu trong quá trình dạy trẻ.

Tôi đã mạnh dạn thay thế tranh ảnh bằng vật thật, cảnh thật, hoặc hình động để minh họa cho nội dung bài thơ được sống động hơn.

Ví dụ: Khi dạy trẻ bài thơ “Gà ấp” tôi ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động như sau:

- Hoạt động quan sát để dẫn dắt vào bài: Lúc trước, tổ chức cho trẻ quan sát đàn gà tôi thường cho cháu xem tranh về đàn gà, cách này cháu chỉ nhìn con gà được một phía nên những kiến thức cô cung cấp cho cháu còn mang tính áp đặt, máy móc. Bây giờ cũng là hoạt động quan sát đàn gà, tôi cho cháu xem đoạn Video clip cảnh đàn gà thật. Tôi thấy cháu thích thú hơn và tự quan sát để khám phá ra hình dáng, tiếng kêu, vận động sinh sản... của con gà thật hay nói cách khác trẻ tự hoạt động để tìm ra kiến thức một cách đầy đủ.

Trước đây, khi dạy cho trẻ đọc thơ tôi rất lo lắng bài thơ này có tranh minh họa hay không mà vẽ thì không phải ai cũng có năng khiếu nên khi tổ chức cho trẻ đọc thơ tôi thường bị đè nặng tâm lý. Từ khi được phát động, phong trào Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy thì việc tìm kiếm một bức tranh để dạy trẻ thuận lợi hơn nhiều. Tôi có thể lên mạng để sưu tầm những hình ảnh phù hợp hay dùng điện thoại quay những hình ảnh thực tế để tất cả những gì diễn ra trong thế giới tự nhiên sẽ tái hiện trong mắt trẻ một cách sống động, chân thật sẽ giúp trẻ thỏa mãn khao khát nhận thức về thế giới xung quanh. Ví dụ: Bài thơ: “Gà ấp” của tác giả Phạm Hổ.

Đoạn 1:     Bụng mẹ êm ấm

                 Trứng nằm bên nhau

                 Trứng nào nở trước

                 Trứng nào nở sau

Tôi dùng điện thoại quay cảnh gà mẹ đang nằm ấp trứng (Thời gian đoạn phim tương ứng với thời gian đọc 4 câu thơ)

Đoạn 2:     Mấy cô gà trắng

                 Mấy chú gà nâu

                 Chúng sẽ bên nhau

                 Đều xinh đẹp cả

Đoạn này tôi quay cảnh gà mẹ cùng với những chú gà con màu trắng, màu nâu đang xúm xít quanh chân mẹ…

Để đạt hiệu quả cao hơn giáo viên phải linh động, sáng tạo, phải hiểu mình cần quay cái gì? Để phục vụ cho câu thơ nào hay hoạt động nào? Đoạn phim đó phải được sắp xếp như thế nào để có trình tự khoa học, liên tục và đặc biệt là phải xác định được nội dung cần truyền đạt cho trẻ, không thể đọc câu thơ này mà minh họa hình ảnh khác và tất nhiên cũng phải chú ý đến đoạn phim đó phải được chép qua đầu đĩa hoặc máy tính để khi cho cháu quan sát cháu thấy rõ hơn chứ không phải xem qua điện thoại.

Với lại hình ảnh mà cô cần sử dụng tùy thuộc vào tình hình thực tế của địa phương. Nếu ở vùng quê những cảnh vật gần gũi với trẻ như ruộng lúa, dòng sông, con gà, con vịt… thì mình quay thực tế, còn những nội dung không gần với trẻ thì mình phải lên mạng tải hình động hoặc Video clip về và xử lý, hiệu ứng theo ý của mình. Ngoài ra giáo viên có thể tận dụng phần mềm Kidsmart vào phần “Câu chuyện của bé” ở đây có rất nhiều hình ảnh với nhiều chủ đề khác nhau như nhà cửa, cây cối, con vật, người, hình nền… Như vậy, chỉ cần bỏ ra một khoảng thời gian ngắn khoảng 30 phút (không bằng thời gian vẽ một bức tranh) thì đã có thể có một đoạn phim hay phù hợp nội dung, làm sáng rõ nội dung bài thơ để chiếu cho trẻ xem gây được sự thích thú cho trẻ.

VD: Khi dạy bài thơ “ Em yêu nhà em”

  •  Tôi lấy hình ảnh ngôi nhà, chim, gà, tiếp theo là cây chuối, cây bắp (ngô), một bên nữa tôi chèn ao cá và một cô bé đang cho cá ăn. Giữa ao tôi chèn hoa sen có những chú ếch đang nhảy trên lá sen. Sau đó sắp xếp cho phù hợp với nội dung, trình tự bài thơ.
  •  Tất cả những hình ảnh đều có sẵn trên phần mềm nên chỉ cần giáo viên linh động, sáng tạo là có thể tạo được một đoạn phim minh họa nội dung bài thơ gây được ấn tượng với trẻ, giúp trẻ cảm nhận nội dung bài thơ một cách dễ dàng hơn.

4/ Rèn tác phong nhanh nhẹn cho trẻ trong hoạt động học:

Để tổ chức một hoạt động học được linh hoạt, sáng tạo thì việc rèn tác phong nhanh nhẹn trong các hoạt động như: Việc di chuyển đội hình từ hình thức này sang hình thức khác, từ hoạt động này sang hoạt động khác là rất cần thiết. Vấn đề này đòi hỏi giáo viên phải rèn luyện thường xuyên, liên tục vì các cháu chưa tự định hình được nên khi chuyển đội hình các cháu thường hay đùn đẩy nhau, cháu thì đi, cháu thì không chịu đi cứ đứng ngơ ngác, cháu thì chạy, nhiều lúc các cháu còn dồn cục lại... Chúng ta không thể cho các cháu ngồi hoạt động tại một chỗ thời gian lâu được nên việc chuyển đội hình hầu như trong hoạt động nào cũng cần phải có. Nhận thức được điều này tôi luôn suy nghĩ để tìm ra cách giúp các cháu di chuyển trong lớp sao cho thật nhẹ nhàng, nhanh nhẹn và đúng theo hướng của cô yêu cầu để cho hoạt động học không bị gián đoạn, mất hứng thú mà còn  giúp các cháu hoạt động tích cực hơn, nề nếp hơn.

  • Ngoài ra khi chia các tổ nhỏ để chuyển đội hình tôi chọn những cháu lanh lợi hơn đứng đầu hàng để khi chuyển đội hình thì các cháu đứng đầu hàng sẽ đi trước dẫn đường cho các cháu khác đi theo đúng hướng.
  • Tự suy nghĩ đặt ra một số câu vè, câu vần ngắn gọn dễ nhớ và ngộ nghĩnh giúp các cháu biết mình sẽ chuyển về hướng nào theo yêu cầu của cô
  • Ví dụ:

                 “Nhìn tay cô giáo, bé biết hướng nào

                 Vòng tay trước ngực, bé chuyển vòng tròn

                 Hai tay để thẳng, hai hàng chuyển mau

                 Ba ngón giơ lên, tổ nào cũng bước

                 Xắc xô dồn dập, cả lớp chạy nhanh

                 Xắc xô khoan thai, bé đi thong thả

                 Cô giơ cờ đỏ, bé đứng lại nào”

                 Hoặc: 

                 “ Một, hai, ba

                 Anh em ta

                 Ra xếp hàng

                 Hàng nào nhanh

                 Hàng nào thẳng                                                                 

                 Được cô quý

                 Được cô khen

                 Một, hai, ba

                 Một hai ba ”.

Cách này cũng giúp cho các cháu chậm phát triển ngôn ngữ có cơ hội tập nói và vốn từ cũng được tăng thêm, thuận lợi cho việc phát triển ngôn ngữ. Đặc biệt, phong cách của trẻ được nhanh nhẹn, hoạt bát góp phần giúp cho việc tổ chức các hoạt động trên lớp được sinh động, linh hoạt hơn.

 

 

 

 

 

PHẦN III: KẾT QUẢ

Sau khi đã nghiên cứu và áp dụng các biện pháp trên vào lớp mình chủ nhiệm tôi nhận thấy lớp Chồi đã chuyển biến rất nhiều và kết quả cụ thể như sau:

1- Về phía cô giáo:

- Khi tổ chức các hoạt động đọc thơ trên lớp tôi cảm thấy rất tự tin. Nhờ trẻ hứng thú, tích cực tham gia mà các tiết dạy thơ của tôi đều diễn ra rất sinh động và đều được Ban giám hiệu và các chị em đồng nghiệp đánh giá xếp loại tốt.

- Tôi được Ban giám hiệu tạo điều kiện cho dạy mẫu về hoạt động đọc thơ cho các chị em đồng nghiệp trong trường dự học hỏi.

- Trình độ ứng dụng CNTT của tôi được nâng cao.

- Phong cách lên lớp của tôi được nhanh nhẹn hoạt bát hơn

- Khả năng cảm thụ thơ được tiến bộ

2- Về phía các cháu:

Qua thời gian áp dụng các biện pháp nêu trên vào lớp mình chủ nhiệm tôi nhận thấy đa số các cháu hứng thú tích cực tham gia hoạt động trong suốt thời gian tổ chức hoạt động học. Khi cô đọc thơ trẻ biết chăm chú lắng nghe, biết gật gù theo nhịp điệu của bài thơ, biết làm động tác minh họa cho nội dung bài thơ, tích cực phát biểu ý kiến, biết diễn đạt tròn câu và rõ tiếng, tình trạng mệt mỏi, lơ là, chọc ghẹo bạn trong giờ học không còn.

- Kết quả khảo sát cuối chủ đề bài thơ “Bé làm bao nhiêu nghề” đạt kết quả rất cao 95,7%.

- Ngoài ra, đa số các cháu biết đọc thơ diễn cảm, biết sáng tạo trong khi đọc thơ, biết sáng tạo ra một số câu thơ đơn giản.

- 95% số trẻ thuộc thơ trong tiết học

- 100% số trẻ mạnh dạn tự tin trong giao tiếp, linh hoạt và có kỹ năng di chuyển khi thay đổi hoạt động.

- Vốn từ của trẻ được mở rộng, trẻ nói được câu dài, câu có nghĩa.

Về phía phụ huynh:

- 100 % Phụ huynh học sinh tin tưởng cô và kết hợp tốt trong việc rèn các cháu đọc thơ khi ở nhà.

- Phụ huynh quan tâm nhiều hơn tới việc học của con em, biểu hiện qua việc thường xuyên xem bảng bố mẹ cần biết để chép lại bài thơ về dạy thêm cho cháu.

- 100% phụ huynh ủng hộ nhiều nguyên vật liệu để làm đồ dùng giảng dạy và ủng hộ sách truyện, thơ để làm phong phú thêm góc văn học của bé.

 

 

 

KẾT LUẬN

Tóm lại: Muốn tổ chức một hoạt động đọc thơ được linh hoạt, sáng tạo để mang lại hiệu quả cao thì giáo viên phải bắt tay vào một số công việc sau:

Trước tiên giáo viên phải làm tốt công tác chuẩn bị, phải tăng cường học hỏi sưu tầm, lựa chọn nhiều tác phẩm thơ trong và ngoài chương trình phù hợp với khả năng của trẻ để làm giàu vốn hiểu biết của trẻ.

Phải kiên trì, chịu khó tập luyện để việc đọc thơ của mình được hay, được diễn cảm để việc truyền thụ tác phẩm cho trẻ đạt hiệu quả cao hơn.

Khi tổ chức các hoạt động trong tiết học phải làm sao thật liên tục, hợp lý, logic đan xen giữa động và tĩnh để gây hứng thú và tránh mệt mỏi cho trẻ.

Tiếp theo, một việc không kém phần quan trọng đó là tạo hứng thú cho trẻ ngay từ giây phút đầu tiên bằng cách giới thiệu bài thật hay, thật bất ngờ để tạo hưng phấn cho trẻ. Chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác phải uyển chuyển, linh hoạt, liên tục với nhau.

Luôn chú ý lồng ghép các trò chơi để thay đổi hình thức đọc thơ được linh hoạt, tự nhiên, không máy móc.

Tạo cơ hội cho trẻ tham gia hoạt động liên tục trên giờ học bằng cách cô phải tính toán kỹ làm sao không để cho trẻ có thời gian trống thì các cháu mới không thể làm việc riêng hoặc nhàm chán được, phải chuẩn bị thật kỹ đồ dùng dạy học, cách chuyển đội hình của từng hoạt động nhỏ, làm sao cho các hoạt động nhỏ được gắn kết liên tục với nhau thật hợp lý nhằm hình thành cho các cháu có thói quen mạnh dạn, tự tin, phong cách linh hoạt vì luôn có cơ hội tham gia hoạt động liên tục góp phần giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, tích cực nhằm đưa chất lượng môn học đi lên mà lại góp phần giúp trẻ trở thành con người năng động như xã hội chúng ta đang đòi hỏi.

Luôn chú ý cung cấp vốn từ cho trẻ để cháu được mạnh dạn tự tin hơn trong giao tiếp.

Tạo cơ hội cho trẻ cùng cô làm đồ dùng hỗ trợ cho tiết học ở những công đoạn đơn giản phù hợp với nội dung bài thơ để thêm phần hứng thú cho trẻ.

Luôn chú ý bồi dưỡng xúc cảm thẩm mỹ cho trẻ để hình thành tình yêu văn học cho trẻ ngay từ bé.

Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để giúp trẻ hiểu rõ hơn nội dung bài thơ, tạo cho trẻ hứng thú hơn trong tiết học cũng không kém phần quan trọng.

Cuối cùng, để tổ chức một hoạt động học được linh hoạt, sáng tạo thì giáo viên phải thường xuyên chú ý rèn luyện cho trẻ tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát trong các hoạt động như: Việc di chuyển đội hình từ hình thức này sang hình thức khác, từ hoạt động này sang hoạt động khác để tiết học không bị gián đoạn nhằm góp phần đem đến thành công khi tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động ở trường.

Trên đây là những biện pháp mà tôi đã nghiên cứu từ thực tế để đưa vào áp dụng có hiệu quả cao ở lớp Chồi trường Mầm non Nhơn Hòa trong thời gian từ đầu năm học 2019- 2020 đến nay. Tôi nghĩ rằng những biện pháp nêu trên thì bất cứ lớp Mẫu giáo nào trong huyện, trong tỉnh cũng có thể thực hiện phù hợp và mang lại hiệu quả cao.

 

 

 

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

  1. Trung tâm nghiên cứu chiến lược và phát triển chương trình giáo dục Mầm non ( 2007) “ Hướng dẫn thực hiện đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục”, nhà xuất bản Giáo dục.
  2. Hà Nguyễn Kim Giang “Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học”, nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
  3. Lã Thị Bắc Lý “Văn học thiếu nhi với giáo dục trẻ em lứa tuổi mầm non”, nhà xuất bản Đại Học Sư Phạm
  4. Lã Thị Bắc Lý “Giáo trình văn học trẻ em”, nhà xuất bản Đại Học Sư Phạm.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MỤC LỤC

Trang

 

  • Lời nói đầu.................................................................................. 1-2
  • Thực trạng đề tài......................................................................... 3-5
  • Giải pháp................................................................................... 6-20
  • Kết quả.................................................................................... 21-22
  • Kết luận................................................................................... 23-24
  • Tài liệu tham khảo........................................................................ 25